Englisg
AKADEMİK BAKIŞ Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:2017  Sayı: 61  Alan: Türk Dili ve Edebiyatı

Mustafa GÜNEŞ
İRAN EDEBİYATINDAKİ ŞEYH-İ SAN’ÂN HİKÂYESİ'NİN TÜRK EDEBİYATINA YANSIMASI
 
Şeyh-i San’ân (Abdürrezzak) kıssası, ünlü İran şairi Feridüddin-i Attar tarafından Mantıku’t-Tayr adlı mesnevisinde ayrıntılı bir şekilde ele alınır. Şeyh-i San’ân (Abdürrezzak) hikâyesinin, yüzyıllar boyunca Yunus Emre, Gülşehrî, Ali Şir Nevâî, Mostarlı Ziyâî ve Urfalı Fehim çizgisini takip edip Namık Kemal’e gelinceye kadar pek çok şair tarafından hatırlandığı ve Türk edebiyatında diğer bazı eserlere de konu edildiği görülür. İran edebiyatında Feridüddin-i Attar’ın Mantıku’t-Tayr adlı mesnevisinde bir bölüm hâlinde yer alan Şeyh-i San’an (Abdürrezzak) hikâyesi, ilk defa Abdülbaki Gölpınarlı tarafından Türk dili ve edebiyatına kazandırılır. Türk edebiyatında Şeyh-i San’anî (Abdürrezzak) Hikâyesi konusunda, kaleme alınan yazma nadir eserlerden birisi de henüz yazanı tespit edilemeyen, mesnevi nazım biçimi ile kaleme alınan ve İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi’nde sadece bir yazma nüshasını tespit edebildiğimiz Menâkıb-ı Şeyh Sanânî adlı eserdir. İlk defa tarafımızdan yeni harflere aktarılarak üzerinde inceleme yapılan ve muhtemelen XVIII. yüzyılın başlarında, sanat, şiir ve edebiyat meraklısı bir sultan olan III. Ahmed döneminde yazılan; nâzımı ve el yazısı ile yazıya geçireni belli olmayan bu ilginç hikâye, Doğu Anadolu bölgesinde bir halk hikâyesi olarak da yaşar. Bazı araştırmacılar, Menâkıb-ı Şeyh Sanânî (Abdürrezzak)’nin halk arasında çok sevilen meşhur Sarı Gelin adlı Erzurum türküsüne kaynaklık yapmış olabileceğini belirtir. Mesnevi nazım şekliyle kaleme alınan ve dört yüz yetmiş altı beyitten oluşan bu eserde, San’ân adlı ünlü bir şeyhin hayat hikâyesi şiir diliyle anlatılır. Konumuz olan müellifi meçhul Menâkıb-ı Şeyh Sanânî (Abdürrezzak) adlı eserde, İslamiyet ile Hristiyanlığın karşılaştırılarak İslamiyet’in Hristiyanlık karşısındaki üstünlüğünün ifade edilmek istendiği, şeklinde bazı görüşler ileri sürülür.

Anahtar Kelimeler: Feridüddin-i Attar, Mantıku’t-tayr, Şeyh-i San’an (Abdürrezzak) Hikâyesi.


THE STORY İN PERSİAN LİTERATURE SHEİKH-İ SAN'ÂN REFLECTION OF TURKISH LITERATURE
 
Sheikh-i San'ân (Abdurrezzak)’s Story, famous Iranian poet Feridüddin Attar from the Mantıku’t-Tayr are discussed in detail in the Mashnawi. In Turkish literature, it is seen that Sheikh-i San'ân (Abdürrezzak)’s Story had followed the line of Yunus Emre, Gülşehrî, Ali Şir Nevâî, Mostarlı Ziyâî and Urfalı Fehim for centuries and he had been remembred and mentioned in some of their works by many poets, including Namık Kemal. Sheikh-i San'ân’s Story which is available in Feridüddin-i Attar is Mantıku’t-tayr as a small part in Persian literature, is brought into Turkish language and literature by Abdülbaki Gölpınarlı for the first time. In Turkish literature, one of the rare works which is written about Sheikh-i San'ân’s Story and whose writter has’nt been found, written in Mashnawi form and only a writing copy that we have delected in İstanbul Süleymaniye Library is a work called Menâkıb-ı Şeyh Sanânî. This interesting story whose poet, hand writing is not known propably written at the very beginning of XVIII. Century in the reign of III. Ahmet who is a real art, poem and literature enthusiast and transferred into the new alphabet and examined by us for the first time, lives as a folk story in the East Anatolian Region. Some resarchers, clarifies that a famous Erzurum’s song Sarı Gelin, liked by the people a lot, might be inspried by Menâkıb-ı Şeyh Sanânî (Abdürrezzak). At this work which is written in mashnawi form and consisting of four houndred seventy six verses a fomous Sheikh-i San'ân (Abdürrezzak)’s life Story called Sheikh-i San'ân is told with poety language. At this work whic is our subject and the writer of which is unknown some idea of the desire of expressing İslam’s priority againist Christianty are proposed by comparing İslam and Christianty.

Keywords: Feridüddin-i Attar, Mantıku’t-tayr, Sheikh-i San’ân (Abdürrezzak)Story.


Detay

İÇERİK