Englisg
AKADEMİK BAKIŞ Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:2018  Sayı: 65  Alan: Din

Mairamkan ISABAEVA
ORTA ASYA KÜLTÜRÜNDE CİVANMERT DAYANIŞMASI (AHİLİK) VE TARİKAT İLİŞKİSİ
 
Herhangi bir meslek ile geçim sağlamak insanlık tarihi kadar çok eskidir. Üretim öğeleri en iyi koşullar altında bir araya getirilerek insanlar toplum içinde faydalı olmuşlardır. Toplumun her kesiminde meslek ihtiyacı görülmüştür. Bazı tarikat önderleri bunu kendilerine düstur edinmişlerdir. Kendisinde iyilik, hoşgörü, adap ve ahlak, özgürlük ve ebedilik, halka ve Hakk’a hizmet, gönlü dahi temiz tutmak, helale yaklaşmak ve nefisten kurtulmak, günahtan kaçmak ve sevaba yönelmek, ilim öğrenmek ve sade hayat yaşamak, inziva, ihlas ile tek amaç üzere olmaktır. Nitekim Nakşibendi tarikatı önderi olan Bahaeddin Nakşibendi de kendi zamandaşları ve sonraki tabileri için “Dil ba yaru dast ba kar- Gönül Yar (Allah)’da, el işte” öğüdünü vermiştir. Civanmert- mert yiğit demektir. Fetâ yiğit, fütüvvet yiğitlik demektir. Orta Asya kültürüne bakıldığı zaman tarikat eğitimi yanında meslek edindirme faaliyetlerini de beraber yürütmüşlerdir. Özellikle Sovyetler döneminde Özbekistan başta olmak üzere diğer Türki Cumhuriyetler arasında meslek edindirme faaliyetleri nesilden nesle aktarılan bu kaide uzun yüzyıllar boyu Hakk’a hizmetin halka hizmetten geçtiğinin en güzel örneğini sergilemiştir. Her ne kadar civanmertlik meslek edindirme faaliyeti olarak ortaya çıkmış ise de Sovyetler döneminde meslek yanında gizli dini eğitim kurumu olduğu bir gerçektir. Orta Asırlarda Maveraünnehir günümüz Orta Asya’sında ortaya çıkan civanmert dayanışması Anadolu topraklarında Ahilik teşkilatı olarak kendini göstermiş ve yüz yıllar boyu kendi faaliyetini sürdürmüştür.

Anahtar Kelimeler: Orta Asya, meslek, civanmert, ahi, tarikat.


SOLIDARITY (CIVANMERT) OF CIVILITY (AHILIK) IN CENTRAL ASIAN CULTURE AND ITS RELATIONSHIP WITH SECT
 
Making a livelihood with any profession is as old as a human history. Production items were brought together under the best conditions, that they made people useful in society. An occupational necessity was a need at each part of the society. Some sect leaders have taken it upon themselves as a duty. To keep the only purpose like-keeping goodness to herself and himself, tolerance, adherence and morality, freedom and eternity, service to the public and God, being clean with soul and keeping clean anything, approaching for halal and ignoring negative mind, escaping from sin and turning to reward, learning and living modestly, seclusion, sincerity. As a matter of fact, Bahaeddin Nakshibendi, who was the leader of the Naqshbandi sect, also gave a speech for his time and for his next talents, “Dil ba yaru dast ba kar- The heart with Allah, the hand in working.”Jivanmert-means a brave valiant. Feta means valiant and Futuvvet bravery. If we look into Central Asian cultures we can see as they carried out an occupational acquisition as well as sectarian education. Especially during the Soviet era, Uzbekistan and other Turkic republics, whose activities are transferred from generation to generation for many centuries, have exhibited the most beautiful example of servicing for God is servicing for People. Although Solidarity (Jivanmert) has emerged as a professional-building activity, it is a fact that it was a secret religious educational institution beside the profession during the Soviet period. In the Middle Ages Solidarity (Jivanmert) organization has emerged as Ahilik association in Maveraunnehir (today’s Central Asia) and has continued its activities for hundreds of years.

Keywords: Central Asia, occupation, Jivanmert, Ahi, sect.


Detay

İÇERİK