Englisg
AKADEMİK BAKIŞ Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:2017  Sayı: 63  Alan: Kamu Yönetimi

Ercan PETEK, Serdar DAĞISTAN
DÎVÂN-I HİKMET’İN KÖKŞETAV NÜSHASININ DİLİ
 
Kökşetav’daki Edebiyat ve Sanat Müzesinde bulunan Dîvân-ı Hikmet’in Kökşetav nüshası; imlâ ve gramer özellikleri ile söz varlığı bakımından diğer nüshalardan ayrılmaktadır. “Dîvân-ı Hikmet’in Yeni Bir Nüshası: Kökşetav Nüshası” başlıklı makalemizde bu nüshanın imlâ ve gramer özellikleri ile kullanılan kağıdın türüne bakarak mevcut nüshalar arasındaki en eski nüsha olduğunu ve 15-16. yy.larda Çağatay Türkçesiyle kaleme alındığını belirtmiştik. Nüsha, dönemin edebî dilinin özelliklerini yansıtmaktadır. Eraslan, Dîvân-ı Hikmet’in Taşkend yazmasında Özbek dili hususiyetlerinin, Kazan baskılarında ise Kazan Tatarcası hususiyetlerinin göze çarptığını belirtmiştir. Eser üzerinde yaptığımız çalışmalar neticesinde biz de Kökşetav nüshasında Kazak dili hususiyetlerine rastladığımızı ifade edebiliriz. Söz konusu nüshada, bugün lehçe gruplarımızın ayırıcı özelliği olan bazı unsurları da bir arada görmekteyiz (küy- / yan-; öt- /keç- vb.). Bu makalede imlâ ve gramer özelliklerine yeni eklemeler yapılarak nüshanın mevcut nüshalar arasındaki en eski nüsha olduğu savı güçlendirilmiş, söz varlığındaki ikili kullanımlar incelenmiş ve nüshadaki Kazak dili özellikleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca nüshadaki Çağatay Türkçesine Oğuzcadan geçen unsurlara da kısaca değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dîvân-ı Hikmet, Kökşetav Nüshası, Kazak dili


The Language in the Kokshetau Copy of Divan-ı Hikmet
 
Kokshetau copy of Divan-ı Hikmet, which was found in the Museum of Literature and Art in Kokshetau, differs from the other copies in terms of grammatical features and vocabulary. We indicated in the article “A New Copy of Divan-ı Hikmet: Kokshetau Copy” that Kokshetau copy is the earliest copy among the current copies and it was written in the 15-16th centuries in Chagatai Turkish considering the orthographic and grammatical features of the copy. The copy reflects the characteristics of the literary language of that era. Erarslan states that Divan-ı Hikmet has the Uzbek language features in the Tashkent manuscript while it has the Kazan Tatar features in the Kazan edition. As a result of the studies we have done on the work, Kazakh language features can be seen in the Kokshetau copy. In the copy, it is possible to see some of the distinctive features of the dialectic groups. (küy- / yan- “to burn”; öt- /keç- “to pass” vb.) In this article, we corroborated the thesis that the copy is the earliest among the others by providing new addings to the orthographic and grammatical features of the copy. The use of the synonymous words in the vocabulary between the dialects has been analysed, and we examined the features of the Kazakh language in the copy. Moreover, we briefly mentioned the elements that came to Chagatai Turkish from Oghuz Turkish.

Keywords: Divan-ı Hikmet, Kokshetau copy, Kazakh language


Detay

İÇERİK